België, zetel van de NAVO en de Europese Unie, neemt een strategische positie in binnen de huidige geopolitieke herstructurering. België is een klein land zonder natuurlijke hulpbronnen en is het resultaat van conflicten tussen grootmachten, kruisbestuiving op het gebied van handel, intellect en kunst, en talrijke migratiegolven. De naoorlogse regeringen gaven voorrang aan de groei van de economische uitwisselingen, de sociale zekerheid en de ontwikkeling van de samenleving, waarbij ze putten uit de schandelijke rijkdommen die werden geproduceerd door de exploitatie van onze Afrikaanse kolonie, Congo. Het defensiebeleid was eenvoudig: we investeren niet te veel in deze sector, we worden toch beschermd door de NAVO en we hebben een traditie van goede onderhandelaars tussen mogendheden in conflict.

Daarbij werd echter geen rekening gehouden met het Amerikaanse plan om de grenzen van zijn imperium te hertekenen, Europa te verzwakken door het economisch en politiek los te koppelen van Rusland, ten koste van een oorlog in Oekraïne, om zo de opkomende supermacht China het hoofd te kunnen bieden.

Dit resulteert in de hervorming van het “Star-plan” in het kader van de “Strategische Defensievisie 2025”, die op 18 juli 2025 door de ministerraad is aangenomen en betrekking heeft op het aanzienlijke bedrag van 139 miljard euro voor de periode 2026-2034. Het gaat om een volledige ommezwaai in ons buitenlands en defensiebeleid, tot stand gebracht door minister van Defensie Theo Francken, een uitgesproken extreemrechtse N-VA'er. Hij beweert dat de Russische dreiging imminent is, dat we ons zo snel mogelijk moeten herbewapenen en dat dit moet gebeuren binnen het bindende kader van de NAVO, zodat de Verenigde Staten hun inspanningen op de Stille Oceaan kunnen richten. Theo Francken zet dit alles uiteen in het defensiebegrotingsplan getiteld “Strategische bijdrage aan de vrede door middel van geweld”, dat op 11 april 2025 door de regering is aangenomen. Dit plan brengt de defensie-inspanningen van ons land op 2 % van het bbp vanaf 2025 tot 2033 en op 2,5 % in 2034¹.

De nieuwe strategische visie beschrijft “de evolutie van de capaciteiten op de vijf gebieden die in de eerste strategische visie van 2016 zijn gedefinieerd, namelijk inlichtingen-cyberinformatie, land, lucht, zee, commando en operationele ondersteuning”².

In dit kader heeft de Ministerraad “herbevestigd dat 5 % van de extra middelen voor Defensie kan worden gebruikt voor binnenlandse veiligheid en veerkracht, op voorwaarde dat deze middelen volgens de huidige norm aan de NAVO kunnen worden toegerekend. Dit omvat met name 50 miljoen euro voor de trustfondsen van de NAVO“. Hij heeft ook besloten “het budget voor de DIRS (Defence Industry and Research Strategy) in het wetsontwerp betreffende de militaire programmering vast te stellen op 3% van het defensiebudget, verhoogd met 30 miljoen euro. Een derde van het DIRS-budget zal worden besteed aan militaire of dual-use-projecten op het gebied van ruimtevaart en cyber, op voorwaarde dat deze volgens de huidige NAVO-normen kunnen worden geboekt”. Ten slotte wordt voorzien in “15 DOS (Days of Supply) tegen 2032, onder voorbehoud van redelijke prijzen, de aankoop van verschillende wapensystemen en de ontwikkeling van de infrastructuur”.

De kostbare misstand van de F-35

Dezelfde ministerraad heeft er nota van genomen dat ”de aankoop van 10 extra F-35-gevechtsvliegtuigen, zoals voorzien in de capaciteitsdoelstellingen van de NAVO voor 2025, opnieuw zal worden geëvalueerd bij de volgende herziening van de strategische visie". Minister Francken verzekerde dat de beslissing om 11 vliegtuigen aan te kopen bovenop de 34 reeds bestelde toestellen, met een extra kostprijs van meer dan 1,5 miljard euro, reeds genomen was. Slechts 3 vliegtuigen zijn afgelopen maandag met veel bombarie op Belgische bodem geland.

Het vierde F-35-vliegtuig kampt met een van de talloze technische problemen die al jaren worden aangekaart door tegenstanders van dit zeer geavanceerde en dus kwetsbare toestel, waarvan het besturen afhankelijk is van Amerikaanse vergunningen en waarvan het onderhoud exorbitante extra kosten met zich meebrengt.

De PVDA vat de tegenstand van zeer veel Belgen tegen deze kolossale uitgave ten koste van de Belgische samenleving goed samen: “De totale kosten van deze vliegtuigen zijn nog veel hoger dan hun aankoopprijs. Er moet namelijk ook worden betaald voor opleidingen, onderhoud, reserveonderdelen, updates... In 2016 berekende het leger dat deze levenscycluskosten bijna vier keer zo hoog zijn als de aankoopprijs. We kunnen dus rekenen op een uitgave van 6 miljard euro voor de hele levensduur van de F-35's, die zijn ontworpen voor in totaal 8.000 vlieguren per vliegtuig. Volgens sommige deskundigen is dit “het duurste bewapeningsprogramma in de geschiedenis”³. De PVDA benadrukt ook dat dit type vliegtuig niet dient voor de verdediging van een land, maar vooral een aanvalswapen is. Zo heeft Israël, het eerste land dat na de Verenigde Staten de F-35 ontving, het toestel gebruikt voor aanvallen in Syrië, Libanon, Jemen en Iran. In zijn “Strategische Defensievisie 2025” legt minister Francken uit dat hij van plan is het Belgische leger grondig te hervormen om, steeds in het kader van de NAVO, “conflicten van hoge intensiteit” of “wars of necessity”, noodzakelijke oorlogen, over de hele wereld te voeren.

Dit is niet echt in overeenstemming met de traditie van ons Belgisch defensiebeleid. En zeker niet met de wil van de bevolking, zoals bleek uit de anti-Arizona-demonstratie van 14 oktober, waar verschillende spandoeken de aanzienlijke uitgaven voor bewapening aan de kaak stelden.

Veel tegenstanders van het plan van Francken om België in het kader van de NAVO te herbewapenen, kiezen voor een akkoord tussen Europese landen om wapens en gevechtsvliegtuigen te ontwikkelen die in Europese landen worden geproduceerd onder Europese controle en ten voordele van Europese bedrijven... Zoals we hebben gezien, werd deze visie eerst getorpedeerd door de regering-Biden, vervolgens door Trump, en de Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen zwichtte voor dreigingen met vergeldingsmaatregelen, met name op douanegebied. De Franse visie van distantiëring ten opzichte van de NAVO werd tenietgedaan door de wens van landen die door extreemrechts worden geleid, zoals Duitsland en Polen, om zich aanzienlijk te bewapenen om nog meer in de NAVO te integreren, waarbij Rusland als gemeenschappelijke vijand werd aangewezen

Zoals blijkt uit de verklaringen van verschillende ministers van de huidige Belgische regering, leidt deze versmelting van binnenlandse veiligheid en buitenlandse defensie, zoals Theo Francken die voor ogen heeft, tot een toenemende militarisering van domeinen als grensbeheer of terrorismebestrijding, en zelfs de bestrijding van zware criminaliteit, zoals die van de drugsmaffia. Er wordt zelfs gesproken over het inzetten van het leger om onze straten te beveiligen, wat onzinnig is in de strijd tegen drugshandelaren en andere terroristen. Het leger is daar niet voor uitgerust. Men zou hierin een poging kunnen zien om een bepaalde visie op autoriteit op te leggen, wat niet democratisch is.

Cyber en Gaia-X

Het Belgische cyberdefensiebeleid is nauw verweven met dat van Europa. De industriële strategie “DIRS 2.0” is de tweede versie van de Defence, Industry and Research Strategy (DIRS) van België, die tot doel heeft de industriële en technologische defensiebasis van het land te versterken om zijn eigen defensiebeleid te ondersteunen en de strategische autonomie van de EU te vergroten. De strategie richt zich op specifieke domeinen zoals cyberdefensie en maritieme robotica, dankzij de samenwerking tussen bedrijven, universiteiten en onderzoekscentra.

Civiele fabrieken worden daarom omgebouwd om defensiematerieel te produceren, met garanties voor technologieoverdracht en export. Bovendien neemt België actief deel aan het financiële instrument dat de misleidende naam “Europese Vredesfaciliteit” draagt en dat de Oekraïense strijdkrachten financiert.⁴

Het lijkt echter onmogelijk dat cyberdefensie kan worden gerealiseerd zonder de waakzame hulp van de Verenigde Staten. Onlangs werd bekend dat Microsoft Belux en het Belgische leger hebben besloten samen te werken om duizenden defensiemedewerkers op te leiden in generatieve kunstmatige intelligentie en digitale vaardigheden.

Waar Europa een zekere onafhankelijkheid probeert te behouden, is in het Gaia-X-project, dat tot doel heeft een Europese data-infrastructuur te creëren die onafhankelijk is van de Amerikaanse cloudgiganten. De verordening inzake kunstmatige intelligentie (AI Act), die in 2024 van kracht wordt, legt strenge beperkingen op aan risicovolle systemen, zoals die van Palantir⁵. De aanhoudende technologische afhankelijkheid van bepaalde staten toont echter aan dat de Europese digitale soevereiniteit kwetsbaar blijft.

België belichaamt dan ook de strategische dilemma's van Europa: hoe zich te verdedigen zonder zich te onderwerpen, hoe te innoveren zonder compromissen te sluiten, hoe samen te werken zonder zijn soevereiniteit op te geven.

Gabrielle Lefèvre

Iets ingekorte versie van een artikel dat oorspronkelijk op 17 oktober 2025 werd gepubliceerd op de website van het journalistieke platform Entre les Lignes: https://www.entreleslignes.be/humeurs/defense-la-belgique-coincee-entre-usa-europe-et-russie/

1. https://www.mil.be/media/lmbb1azb/vision-strategique-2025-integral.pdf
2. https://news.belgium.be/fr/mise-jour-plan-star-pour-la-defense-vision-strategique-2025
3. https://www.ptb.be/actualites/5-arguments-pour-nous-opposer-au-f-35-trop-cher-trop-dangereux-et-lie-trump
4. https://fr.wikipedia.org/wiki/Facilit%C3%A9_europ%C3%A9enne_pour_la_paix
5. https://www.entreleslignes.be/humeurs/les-alliances-de-cybersecurite-entre-leurope-israel-et-les-usa/