Wanneer twee brandstichters zich brandweermannen noemen
Al meer dan een maand bombarderen twee staten, de VS en Israël, een derde, Iran, onder het voorwendsel dat Iran onderzoek zou doen om kernwapens te verwerven. Terwijl beide zelf over dit wapen beschikken. De VS is de enige staat die er gebruik van heeft gemaakt, twee keer, in augustus 1945. Israël heeft deze capaciteit in de jaren zestig verworven, onder het voorwendsel zijn voortbestaan te verzekeren, maar bevestigt noch ontkent het bezit van kernkoppen, waarvan het aantal wordt geschat tussen de 90 en 150. Israël onttrekt zich daarmee aan de internationale verdragen, die het bezit van dergelijke wapens reguleren.
Twee pyromanen die zich brandweerman gaan noemen.
Het Iraanse nucleaire programma, van de Sjah tot de Islamitische Republiek
Het Iraanse nucleaire programma werd in de jaren vijftig gelanceerd door de Sjah van Iran. Dit gebeurde met de hulp van de Verenigde Staten. Iran heeft het Verdrag inzake de niet-verspreiding van kernwapens (NPV) in 1968 ondertekend en in 1970 geratificeerd. Sinds de revolutie van 1979 stuit Iran op verzet en sancties van de VS en verschillende westerse staten, hoewel het de IAEA (International Atomic Energy Agency) op op de hoogte heeft gesteld van zijn nucleaire programma,.
Op 14 juli 2015 werd de ontwikkeling van de Iraanse kernenergie geregeld in het “akkoord van Wenen”, gesloten tussen enerzijds Duitsland, China, de VS, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Rusland, en anderzijds Iran. Dit akkoord voorziet in het reguleren van de Iraanse nucleaire activiteiten, in ruil voor een geleidelijke opheffing van het sanctieregime tegen Iran. Het werd onmiddellijk bekrachtigd door resolutie 2231 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 20 juli 2015.
Op 8 mei 2018 kondigde D. Trump de eenzijdige terugtrekking van de VS uit het akkoord van Wenen aan – een van zijn verkiezingsbeloften – en bracht daarmee de hoop en plannen in gevaar, die het akkoord had gewekt. Bovendien herstelde hij de sancties tegen Iran – talrijke Europese bedrijven zetten dan alle handel met hun Iraanse partners stop, uit angst zelf te worden gesanctioneerd. De andere ondertekenende staten en de Europese Unie verklaarden dat zij gebonden blijven aan het akkoord van Wenen; de VN-resoluties blijven ongewijzigd. Bijgevolg zet de IAEA haar controles op het Iraanse nucleaire programma voort.
Rising Lion, opmaat naar Epic Fury
Op 12 juni 2025 publiceert de Raad van Bestuur van het IAEA een resolutie waarin het Iran verwijt sinds 2019 talrijke verplichtingen niet te zijn nagekomen, waardoor het Agentschap niet in staat is “de zekerheid te geven dat het nucleaire programma van Iran uitsluitend vreedzaam is”. Dit roept, zo stelt het agentschap, vragen op die onder de bevoegdheid vallen van de VN-Veiligheidsraad, die de hoofdverantwoordelijkheid draagt voor de handhaving van de internationale vrede en veiligheid. Conclusie van de Raad:
hij roept het IAEA op zijn inspanningen voort te zetten, en “benadrukt zijn steun voor een diplomatieke oplossing voor de problemen die het Iraanse nucleaire programma oplevert, met inbegrip van de besprekingen tussen de Verenigde Staten en Iran, die moeten leiden tot een akkoord dat tegemoetkomt aan alle internationale bezorgdheden met betrekking tot de nucleaire activiteiten van Iran, en moedigt alle partijen aan zich constructief in te zetten voor diplomatie.”
De volgende dag, 13 juni, worden de inwoners van Teheran in de vroege ochtend gewekt door explosies. Netanyahu kondigt de Israëli's aan dat hij operatie “Rising Lion” heeft gelanceerd. De aanval, die Donald Trump “de twaalfdaagse oorlog” noemt, is op 24 juni 2025 geëindigt. De meeste media creëren een hype rond de vermeende schendingen door Iran, maar verzwijgen de nadruk die het IAEA legt op de noodzaak om de onderhandelingen voort te zetten.
Epic Fury
Op 27 februari 2026 gaf de Omaanse minister van Buitenlandse Zaken, Badr al-Busaidi, een interview aan “Face the Nation”, dat CBS News samenvat als "de meest uitgebreide toespraak tot nu toe over de stand van zaken in de besprekingen tussen de Verenigde Staten en Iran, en vanuit een uiterst optimistisch perspectief, hoewel uiteraard genuanceerd: een akkoord tussen Washington en Teheran zou “binnen handbereik liggen” en “morgen al” ondertekend kunnen worden1.
Niettemin kondigden de VS en Israël de volgende dag, de 28e, ‘aanvallen’ op Iran aan en riepen ze de Iraniërs op om “de macht te grijpen”. Rond 9.40 uur richtten de Israëlische aanvallen zich op het wooncomplex van de Opperste Leider, in het centrum van Teheran. Volgens de New York Times zou het besluit om op dat specifieke moment en op die specifieke plaats in actie te komen voortkomen uit cruciale inlichtingen die door de CIA aan Israël waren doorgegeven: Ali Khamenei zou die ochtend deelnemen aan een bijeenkomst waar talrijke leden van de Iraanse veiligheids- en militaire commandostructuur aanwezig zouden zijn. Zeven hoge Iraanse functionarissen, waaronder Khamenei, behoorden inderdaad tot de slachtoffers.
“Ik heb geen internationaal recht nodig!”
Opnieuw bombarderen de Verenigde Staten en Israël dus Iran. Zonder de Veiligheidsraad, waarvan de VS een permanent lid is, in te schakelen. En zonder hun westerse bondgenoten te raadplegen of zelfs maar officieel op de hoogte te brengen – de meerderheid van hen, helaas, waaronder de Europese Commissie, zal het voor de hand liggende niet hardop erkennen: het gaat om flagrante schendingen van het internationaal recht.
En de regering-Trump gaat nog een stap verder: zij erkent het internationaal recht de facto niet meer. D. Trump verklaarde begin januari letterlijk: “Ik heb het internationaal recht niet nodig.”; “slechts één ding” zou grenzen kunnen stellen aan zijn optreden: “mijn eigen moraal.” Marco Rubio bevestigde tijdens de veiligheidsconferentie in München dat men in de toekomst niet langer “deze zogenaamde wereldorde boven de belangen van onze bevolkingen en onze staten” moest stellen.
Wat D. Trump en M. Rubio in werkelijkheid afwijzen, en wat onze regeringen in reactie daarop niet resoluut hebben verdedigd, is juist het Handvest van de Verenigde Naties, ondertekend op 26 juni 1945, dit Handvest waarmee de ondertekenaars, na de nederlaag van de fascistische staten, hoopten een nieuw historisch tijdperk in te luiden dat gekenmerkt zou worden door de wereldwijde heerschappij van een “op regels gebaseerde liberale internationale orde”, en de Verenigde Naties die belast zijn met de uitvoering ervan.
De VN telt momenteel 193 lidstaten, die zitting hebben in een Algemene Vergadering waarin iedereen een gelijk stemrecht heeft.
Sinds 1945 heeft de organisatie talrijke instellingen opgericht, in een poging tegemoet te komen aan de vele belangen en behoeften van staten, bevolkingsgroepen en individuen: het handhaven van de internationale vrede en veiligheid en het beschermen van vluchtelingen over de hele wereld (blauwhelmen en UNHCR); het oplossen van spanningen en conflicten tussen staten (Internationaal Gerechtshof); het bevorderen van duurzame ontwikkeling door samenwerking tussen lidstaten aan te moedigen (UNEP); het terugdringen van armoede en het verbeteren van de levensstandaard van bevolkingsgroepen (samen met de Wereldbank); het bestrijden van honger in de wereld (WHO, FAO en WFP). Het gezondheidsniveau van alle volkeren verbeteren (WHO). Het onderwijs wereldwijd verbeteren en het erfgoed beschermen (UNESCO). Alle mensenrechten beschermen en bevorderen (OHCHR). De rechten van kinderen verdedigen en hun levensomstandigheden verbeteren (UNICEF). Zorgen voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden voor werknemers door internationale normen vast te stellen (ILO). Zorgen voor de stabiliteit van het internationale monetaire stelsel en leningen verstrekken aan landen die in financiële moeilijkheden verkeren (met de hulp van de Wereldbank)2.
Dit is waar Donald Trump op negeert, en wat hij beweert te willen vervangen … door zijn eigen moraal.
Ze hebben het ondertekend, ze moeten zich eraan houden!
Zowel de VS als Iran zijn stichtende leden van de VN, Israël is in 1949 toegetreden. Alle drie zijn ze verplicht om te handelen in overeenstemming met het Handvest.
Op 28 februari 2026 stelde Olivier Corten, professor aan het Centrum voor Internationaal Recht van de ULB, een juridische analyse van deze situatie voor3, waarvan we enkele punten weergeven:
"Om hun operatie te rechtvaardigen, hebben de Verenigde Staten opnieuw een beroep gedaan op zelfverdediging, net als in juni 2025… En dit gezien het risico dat Iran zich van kernwapens zou voorzien en ertoe zou worden gebracht deze te gebruiken. Een ‘onmiddellijke’ dreiging… Velen hebben het argument op feitelijke gronden bekritiseerd, in de overtuiging dat de onmiddellijkheid in dit geval niet was aangetoond. Maar is dit soort argument in principe wel ontvankelijk?"
Nazi-Duitsland had zich er in mei 1940 al op beroepen (invasie van België en Nederland onder het voorwendsel van een dreigende aanval van Frankrijk en Groot-Brittannië). De opstellers van het Handvest hebben dit argument daarom terzijde geschoven door artikel 51 van het Handvest op te stellen, waarin het recht op zelfverdediging alleen wordt erkend „ in het geval dat een lid van de Verenigde Naties het voorwerp is van een gewapende aanval ”, waarbij het reageren op een loutere dreiging het voorrecht blijft van de Veiligheidsraad (hoofdstuk 7 van het Handvest)."
Wat betreft de zogenaamde noodzaak om de Iraanse bevolking te hulp te schieten, herinnert O. Corten eraan dat dit argument al was aangevoerd om in te grijpen in Afghanistan (2001), Irak (2003) en Libië (2011). “De ontwikkeling van de situatie in deze drie landen heeft alle beperkingen van deze redenering blootgelegd, aangezien noch democratie, noch rechtvaardigheid, noch overigens veiligheid – op zijn zachtst gezegd – het resultaat zijn geweest van deze militaire operaties die zogenaamd gebaseerd waren op ‘rechtvaardige doelen’…”. O. Corten constateert: "we zien geleidelijk aan dat het ter discussie stellen van een universeel aanvaard recht steeds meer de norm wordt, in naam van een eenzijdig gedefinieerde moraal (voornamelijk in het Westen). In die zin wordt het hele bouwwerk van het internationaal recht ondermijnd, dat juist is ontworpen om de excessen van de ‘rechtvaardige oorlogen’ die eeuwenlang zijn gevoerd in naam van zogenaamd superieure morele waarden te beteugelen."
Iran reageert op zijn beurt door doelen in Israël en verschillende Golfstaten aan te vallen, waarbij het op zijn beurt het argument van zelfverdediging aanvoert. Volgens O. Corten “lijdt het nauwelijks twijfel dat de militaire operatie van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran zelf als gewapende agressie moet worden aangemerkt. Dit houdt in dat Iran zich juridisch gezien in een situatie van zelfverdediging bevindt, waardoor het militaire doelen mag aanvallen indien dit noodzakelijk en evenredig blijkt om de aanval te beëindigen”. Bovendien omvat het begrip “gewapende agressie” – waarvan Iran het doelwit is – "ook 'het feit dat een lidstaat toestaat dat zijn grondgebied, dat hij ter beschikking heeft gesteld aan een andere staat, door deze laatste wordt gebruikt om een daad van agressie tegen een derde staat te plegen " (artikel 3f) van de bovengenoemde definitie van agressie). De Golfstaten die hun grondgebied zouden hebben laten gebruiken om aanvallen op Iran uit te voeren, zouden dus zelf agressieve staten worden, waardoor zij op hun beurt geen beroep zouden kunnen doen op het argument van zelfverdediging.
Vanuit dit oogpunt lijken de verklaringen van Frankrijk, Duitsland of het Verenigd Koninkrijk, waarin zij zich bereid verklaren hun bondgenoten in de Golf te verdedigen (en zich daartoe met Washington te coördineren), vanuit het oogpunt van het internationaal recht weinig orthodox. Door aan de zijde van de agressor in het conflict in te grijpen, zouden deze staten op hun beurt het Handvest van de Verenigde Naties schenden … terwijl ze paradoxaal genoeg oproepen tot naleving ervan."
Laten we eisen dat de westerse staten afzien van het smeden van plannen voor een gewapende interventie aan de zijde van de VS, Israël of de Golfstaten, en zich eindelijk inzetten voor initiatieven om het conflict via diplomatie op te lossen, in overeenstemming met het Handvest van de VN en onder toezicht daarvan.
----
1. https://www.cbsnews.com/news/full-transcript-omani-foreign-minister-badr-albusaidi/
2. https://www.un.org/fr/about-us/main-bodies
3. https://www.leclubdesjuristes.com/opinion/la-nouvelle-guerre-contre-liran-viole-t-elle-le-droit-international-14781/